Siteseein.gr Blog

Το Καλοκαίρι του 1977 δεν ήταν ζεστό. Ήταν καυτό. Μέσα σε μια εποχή οικονομικής ύφεσης, αμφισβήτησης ελευθέρου (για λίγο ακόμα) sex και ενώ η ντίσκο ξεσπούσε στον αντίποδα του πανκ, ο Elvis Presley αποχαιρετούσε τα εγκόσμια και μια ταινία ξεπερνούσε τα όρια του φαινομένου για να ορίσει με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. 30 χρόνια μετά κι ενώ ο “Πόλεμος Των Άστρων” μοιάζει πια τουλάχιστον με ρομαντικό vintage ρετρό, επιστρέφουμε στις μέρες που το Hollywood έχασε τη μεγαλύτερη ευκαιρία που του δόθηκε ποτέ για να αλλάξει τον κόσμο.

Το παρακάτω άρθρο το βρήκα στο περιοδικό ΣΙΝΕΜΑ (Καλοκαίρι 2007 Τευχος 192) και το παραθέτω για να το διαβάσετε, είναι πραγματικά πολύ ενδιαφέρον.

ΠΡΙΝ ΠΙΑΣΟΥΝ ΟΙ ΖΕΣΤΕΣ
Το βράδυ της 29ης Μαρτίου 1977, το αμερικανικό σινεμά της δεκαετίας του ’70 βρέθηκε για πρώτη φορά με τα χέρια ψηλά. Η επικράτηση του “Ρόκι” του Τζον Αβιλτσεν στην απονομή των Όσκαρ έδινε τη χαριστική βολή στη γενιά του sex,drugs and rock ‘n ‘roll αφήνοντας τον “Ταξιτζή” του Μάρτιν Σκορτσέζε να οδηγεί χαμένος στη βροχερή νύχτα της Νέας Υόρκης. Το όνειρο για ένα σινεμά έτσι όπως το φαντάστηκαν (και για λίγο πραγματοποίησαν) ο Φράνσις Φορντ Κόπολα (“Ο Νονός”, 1972), ο Ρόμπερτ Άλτμαν (“McCabe & Mrs Miller”, 1971), ο Σίντνεϊ Λιούμετ (“Δίκτυο”, 1976), ο Μπομπ Ράφελσον (“Πέντε Εύκολα Κομμάτια”, 1970) και όλοι όσοι έκαναν τις κινηματογραφικές αίθουσες των 70s να θυμίζουν αρένες κοινωνικής αμφισβήτησης, οργής και πολιτικής αντιπαράθεσης είχε πια τελειώσει. Η επήρεια του πιο σκληρού ναρκωτικού που πήρε ποτέ ολόκληρη η γενιά εκείνων των ‘ανεξάρτητων’ δημιουργών περνούσε, αφήνοντας τους πιο μόνους από ποτέ. Αντιμέτωπους με ένα καλοκαίρι που θα έκαιγε οτιδήποτε είχαν χτίσει και με μια δεκαετία (αυτή του ’80) που βιάστηκε να ξεκινήσει προτάσσοντας για αξίες της έναν νέο συντηρητισμό και την ασφάλεια της μετριοπάθειας.
Ο Μάρτιν Σκορτσέζε είχε μόλις γλιτώσει από την ανώνυμη απειλή ότι ένα λεπτό μετά τα μεσάνυχτα εκείνης της νύχτας του Μαρτίου θα έπεφτε θύμα δολοφονίας αν η Τζόντι Φόστερ κέρδιζε το Όσκαρ που τελικά κέρδισε η Μπεατρίς Στρέιτ για το “Δίκτυο”, και κατευθύνθηκε σιωπηλός στα στούντιο της MGM για να συνεχίσει το μοντάζ του “New York, New York”. Το φιλόδοξο εγχείρημα της αναβίωσης της χρυσής εποχής των μιούζικαλ έπρεπε να είναι έτοιμο για την πρεμιέρα του τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς.
Και ο Τζορτζ Λούκας είχε πάρει πια την μεγάλη απόφαση. Θα δοκίμαζε μια πρ΄ψτη προβολή του “Πολέμου Των Άστρων”, ακόμα και αν τα ειδικά εφέ δεν είχαν ολοκληρωθεί, αντικαθιστώντας τα κενά με ασπρόμαυρα ντοκουμέντα από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η επανάσταση όδευε προς την οριστική αποτυχία της.Ο πόλεμος που είχαν ανοίξει δημιουργοί, κριτικοί και κοινό από τα τέλη της δεκαετίας του ’60 ενάντια στα στούντιο έδειχνε να γέρνει επικύνδινα προς την πλευρά του ισχυρού, η πίστη του Ρόμπερτ Άλτμαν ότι “ξαφνικά υπήρξε μια στιγμή όπου έμοιαζε ότι τις ταινίες που ήθελες να κάνεις ήθελε να τις κάνει και το Hollywood” μετατράπηκε σε ένα κακόγουστο αστείο και η χαριστική βολή – παρά τις προβλέψεις – δεν είχε δοθεί ακόμα

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ
“Πήγαμε στο σχολείο την επόμενη μέρα ανίκανοι να εξηγήσουμε στους φιλους μας πόσο διαφορετικά ήταν πια όλα”. Ο Στίβεν Κόλμπερτ ήταν 13 χρονών το 1977. Σήμερα στα 43 του, οικοδεσπότης της εκπομπής “Colbert Report” είναι ένας από όσους συμμετέχουν στο ντοκιμαντερ του History Channel με τίτλο “Star Wars:The Legacy Revealed”: ένα ντοκιμαντέρ που γιαρτάζει την 30η επέτειο του “Πολέμου Των Άστρων”, της πιο επιτυχημένης εμπορικά ταινίας όλων των εποχών και αυτής που θα πλήγωνε ανεπανόρθωτα – ακόμα και με τον ρομαντικό σήμερα ήχο ενός φωτόσπαθου – την ιστορία του κινηματογράφου. Λίγους μήνες πριν την έξοδο του “Πολέμου Των Άστρων” στους κινηματογράφους, ο Λούκας ήταν έτοιμος να ‘εκθέσει’ σε κοινή θέα για πρώτη φορά το ποιο φιλόδοξο project της ζωής του.Ο Μπράιαν Ντε Πάλμα, ο Στίβεν Σπίλμπεργκ, οι σεναριογράφοι Γουίλαρντ Χούικ και Γκλόρια Κατζ είχαν δώσει όλοι ραντεβού στα αεροδρόμιο του Μπέρμπανκ για να πετάξουν μέχρι το Σαν Φρανσίσκο.Ο Άλαν Λαντ, ο τότε πρόεδρος της 20th Century Fox, ήταν ήδη εκεί μαζί με τον Λούκας και τη γυναίκα του, μοντέρ της ταινίας αλλά κα του “New York, New York”, Μαρσία Λούκας. Ο Μάρτιν Σκορτσέζε δεν ήρθε ποτέ για να ζήσει την αμηχανία που έμοιαζε να αντικαθιστά οποιαδήποτε αντίδραση μετά το τέλος της πρώτης εκείνης προβολής.
Κανένα χειροκρότημα, μόνο σιωπή.Η Μαρσία Λούκας δήλωσε :”Είναι απαίσιο”. Ο Λούκας πίστεψε πως είχε αποτύχει: “Μόνο για παιδιά – έκανα μια ταινία της Walt Disney, κάτι ανάμεσα στο “Γουίλι Γουόνκα Και Το Εργοστάσιο Σοκολάτας” και το “The Computer Wore Tennis Shoes”.Θα κάνει περίπου 8 με 10 εκατομμύρια.” Και ο Μπράιαν Ντε Πάλμα ήταν αμείλικτος:”Που βρισκόμαστε; Ποιοί είναι αυτοί οι παράξενοι τύποι; Ποιοί είναι όλοι αυτοί που είναι ντυμένοι σαν τον Τενεκεδένιο απο τον Μάγο του Οζ; Τι ταινία είναι αυτή που έχεις κάνει; Έχεις αφήσει το κοινό απ’εξω. Το έχεις εξαφανίσει.” Μόνο ο Στίβεν Σπίλμπεργκ είχε καταλάβει: Τζόρτζ, είναι καταπληκτικό. Θα κάνεις περισσότερα από 100 εκατομμύρια δολάρια. Θα είναι η μεγαλύτερη επιτυχία. Θα γίνεις ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος που πέρασε ποτέ από στούντιο στο Χόλιγουντ”
Μέσα σε τρεις μήνες ο “Πόλεμος Των Άστρων”, με τον προϋπολογισμό των 9,5 εκατομμυρίων, είχε ξεπεράσει τα 100 εκατ. δολάρια σε εισπράξεις και μέχρι το Νοέμβριο είχε ξεπεράσει τα “Σαγόνια του Καρχαρία”, που από το 1975 είχαν τοποθετήσει τη λέξη blockbuster (όπου block τα 100 εκατ. δολάρια σε εισπράξεις και buster αυτό που καταφέρνει να τα ξεπεράσει) στα κινηματογραφικά λεξικά.
Η έξοδός του, εκείνη την Τετάρτη του Μαϊου, σε 32 μόνο αίθουσες, θα άλλαζε όσα γνώριζε ο πλανήτης για τα box-office hits. “Κανείς δεν ήξερε ότι θα γινόταν μια τόσο μεγάλη επιτυχία”, θυμάται ο Μπεν Μπαρτ, υπεύθυνος για τα ηχητικά εφέ στο φιλμ. “Σήμερα το θεωρούμε δεδομένο πως ένα μεγάλο blockbuster θα κυκλοφορήσει με χιλιάδες κόπιες και θα ανοίξει τον Μάιο.Τότε όμως το καλοκαιρινό blockbuster δεν υοήρχε σαν έννοια”. Ο πρώην παραγωγός στη Fox Γκάρεθ Γουίγκαν εξηγεί τι ακριβώς συνέβη:
“Ο “Πόλεμος Των Άστρων” άνοιξε σε 40 περίπου αίθουσες γιατί ουσιαστικά ήταν οι μόνες που ήταν διαθέσιμες”. Οι συνολικές αίθουσες του πρ΄του σαββατοκύριακου έφτασαν τις 43 και μέσα σε λίγες εβδομάδες δεν υπήρχε αίθουσα στην Αμερική που να μην ήθελε να προβάλει την ταινία-φαινόμενο.100 καινούριες κόπιες τυπώθηκαν σε χρόνο μηδέν και το Σεπτέμβριο ο “Πόλεμος Των Άστρων” προβαλλόταν σε συνολικά 1.100 αίθουσες σε ΗΠΑ και Καναδά. Λίγο μετά η επέλασή του θα συνεχιστεί στην ανυπόμονη Ευρώπη, που ήθελε με τη σειρά της να κλέψει λίγη λάμψη.

THE REST IS…HISTORY!
Όλα ήταν πια διαφορετικά. Μια ταινία επιστημονικής φαντασίας γινόταν ταυτόχρονα mega hit, cult φαινόμενο, η αφετηρία της υστερίας του merchandise με εκατομμύρια προϊόντα προς λιανική πώληση, πρόβλεψη για σίκουελ και, όπως δήλωνε και ο ίδιος ο Λούκας, ο λόγος για τον οποίο σκέφτηκε εξαρχής την ιδέα του multiplex – με ότι και αν σήμαινε αυτό για το τέλος της κινηματογραφικής αθωότητας. “Ήταν τα λεφτά από τον “Πόλεμο Των Άστρων” και από τα “Σαγόνια του Καρχαρία” που επέτρεψαν να φτιαχτούν τα multiplexes. Τα μισά από τα χρήματα που έκανε ο “Πόλεμος” πήγαν στους αιθουσάρχες. Και έτσι αυτοί άρχισαν να χτίζουν αίθουσες και μετά έπρεπε με κάποιο τρόπο να τις γεμίσουν. Και ήρθαν όλες οι μικρές Miramax και είπαν θα σας βοηθήσουμε. Και άρχισαν να γεννιούνται μικρές εταιρείες που έκαναν ταινίες για 10 εκατ. δολάρια.”
Μόνο που ο κόσμος πια είχε εθιστεί. Και παρόλο που δεν θα αγνοούσε – σε περισσότερες από μία περιπτώσεις – τις μικρές ‘ανεξάρτητες’ ταινίες, για την ώρα αδημονούσε για το επόμενο θορυβώδες υπερθέαμα. Ο Μάιος καθιερώθηκε ως επίσημος μήνας για την έναρξη του καλοκαιρινού χρηματιστηρίου και ξαφνικά οι ταινίες φτιάχνονταν μόνο για να πουλήσουν. Η κάθε καινούρια ήταν πιο κριβή από την προηγούμενη, οι διαφημιστικές καμπάνιες ξεπέρασαν κάθε όριο μεγαλομανίας και η βιομηχανία άρχισε να μετράει τα “θύματά” της σε ρεκόρ (σαββατοκύριακου, εβδομάδας, μήνα…) του box office.
Πίσω στο ζεστό εκείνο καλοκαίρι, τα πρώτα συμπτώματα της παρακμής είχαν αρχίσει να αφήνουν σημάδια που για πρώτη φορά ήταν φανερά. Ο Γουίλιαμ Φρίντκιν θα έβλεπε το δικό του “Μεροκάματο Του Φόβου” (“Sorcerer”) να κατεβαίνει από το Mann’s Chinese Theatre μέσα σε μια εβδομάδα, χρίζοντας τον “Πόλεμο Των Άστρων” την πρώτη ταινία που ξαναανέβηκε σε κινηματογράφο για να καρφωθεί εκεί για μήνες μετά.Ο Φράνσις Φορντ Κόπολα, με την “Αποκάλυψη Τώρα” να καταλήγει στο πιο καταστροφικό κινηματογραφικό project της δεκαετία, έστελνε τηλεγραφήματα στον Λούκας, γράφοντάς του “Στείλε Λεφτά/Φράνσις”. Ο Ρόμπερτ Άλτμαν απέτυχε παταγωδώς ακόμη και να ικανοποιήσει την μεγαλύτερη θαυμάστριά του, την κριτικό Πολίν Καέλ, με το “Buffalo Bill And The Indians”. Και ο Μαρτιν Σκορτσέζε περίμενε τη δική του πρεμιέρα.
Το “New York, New York” βγήκε στους κινηματογράφους στις 21 Ιουνίου για να γίνει μοιράια η πικρή επιβεβαίωση του τέλους εποχής. Το hommage του Σκορτσέζε στα μιούζικαλ με τα οποία μεγάλωσε αποδείχθηκε πιο σκοτεινό από όσο θα επιθυμούσε η United Artists και κυρίως το καλοκαίρι του ’77. Η επιμονή του να μην πειράξει τίποτα από το τελικό μοντάζ τον χρέωσε την πρώτη μεγάλη αποτυχία του. Το Χόλιγουντ δεν είχε πια ανάγκη από ανθρώπινες ιστορίες, γυρισμένες με τη μεγαλοπρέπεια και τον ρομαντισμό του παρελθόντος. Ο Τζορτζ Λούκας είχε ανακαλύψει τον θυσαυρό και, όπως συνέβαινε ανέκαθεν στην ιστορία αυτού του κόσμου όλοι ήθελαν να αποκτήσουν ένα κομμάτι από αυτόν. Εκτός από το “νέο” Χόλιγουντ, που είχε γίνει πια “παλιό” μέσα σε μια νύχτα. Ακριβώς όπως το είχε πει ο Σκορτσέζε για τους κατα λίγα χρόνια νεώτερούς του φίλους:”Ο “Πόλεμος Των Άστρων” είναι στη μόδα.Ο Σπίλμπεργκ είναι στη μόδα. Ο Λούκας είναι στη μόδα. Εμείς τελειώσαμε”. Η όπως είχε κατηγορήσει σκληρά και ευθέως, τους δύο ‘επιτυχημένους’ ο Γουίλιαμ Φρίντκιν: “Αυτό που συνέβη με τον “Πόλεμο Των Άστρων” ήταν το ίδιο που συνέβη όταν τα McDonalds κέρδισαν έδαφος και η επιθυμία για καλό φαγητό εξαφανίστηκε”.

ΣΕ ΕΝΑΝ ΓΑΛΑΞΙΑ ΜΑΚΡΙΑ, ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΔΩ…
Σε όσες αίθουσες δεν καταφέραν να εξασφαλίσουν μια κόπια από τον “Πόλεμο Των Άστρων”, ο “Νευρικός Εραστής” του Γούντι Άλεν έπειθε για τις προθέσεις της σοφιστικέ κωμωδίας, που τον επόμενο χρόνο θα έφτανε μέχρι το Όσκαρ καλύτερης ταινίας και ο Ρότζερ Μούρ θα ενίσχυε τον μύθο του Τζέιμς Μπόντ σε μια από τις καλύτερες περιπέτειές του , την “Κατάσκοπο Που Με Αγάπησε”. Σε μερικές ακόμα underground αιθουσες, το “Eraserhead” του David Lynch δημιουργούσε τον δικό του μύθο, ηγέτης μιας νέας γενιάς που στις δύο επόμενες δεκαετίες θα έπαιζε τον ρόλο των “χαμένων” της δεκαετίας του ’70, πολεμώντας με κάθε τρόπο την αυτοκρατορία των στούντιο. Συνεχίζοντας απλά την ιστορία…
Και με το μίξερ των 70s να αγγίζει τη μεγαλύτερη ταχύτητά του, δύο ακόμη ταινίες ήταν ήδη έτοιμες να παίξουν με τους δικούς τους όρους το παιχνίδι της βιομηχανίας. Τελευταίος ο “Πυρετός το Σαββατόβραδο” θα έπαιρνε τελική ημερομηνια για τον Δεκέμβριο, κλείνοντας την χρονιά με τον Τζον Τραβόλτα να στέλνει ηλεκτρισμένα disco beats στις πίστες του πλανήτη. Και, πριν από αυτόν, μια ταινία που έμελλε να συγκριθεί με τον “Πόλεμο Των Άστρων” για να χάσειστα…σημεία και να κερδίσει στο πόσο τελικά συμβατή υπήρξε (ακόμη και σήμερα) με τους κανόνες της αμφισβήτησης και της πολιτικής μη ορθότητας. Έχοντας ηδη προτείνει στον Λούκας την ιδέα μιας ταινίας με έναν αρχαιολόγο (!!!), ο Στίβεν Σπίλμπεργκ είχε προειδοποιήσει τον Λούκας από εκείνη τη δοκιμαστική προβολή του “Πολέμου Των Άστρων”: “Αυτή τη φορά έκανα εγώ την εσωτερική ταινία επιστημονικής φαντασίας κι εσύ αυτήν που θα φτάσει στον κόσμο”. Οι “Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου” βγήκαν στις αίθουσες στις 16 Νοεμβρίου του 1977. Την ίδια ακριβώς βδομάδα ο “Πόλεμος Των Άστρων” ξεπερνούσε τα “Σαγόνια του Καρχαρία” στην κορυφή των πιο επιτυχημένων ταινιών όλων των εποχών.

MAY THE FORCE BE WITH US
Δεν σταμάτησαν ποτέ να γυρίζονται ‘διαφορετικές’ ταινίες. Και κυρίως δεν σταμάτησαν ποτέ να γεννιούνται αμφισβητίες. Ούτε στα χρόνια που ακολούθησαν εκείνο το καλοκαίρι. Ούτε μέχρι σήμερα. Μόνο που ο κόσμος του σινεμά θα γύριχε πια έτσι. Και προς τα πίσω σε ένα Χόλιγουντ που λάτρευε ανέκαθεν τις ταινίες για όλη την οικογένεια, τις ταινίες που σε κάνουν να διασκεδάσεις, τις ταινίες που σε πείθουν εξόφθαλμα για τη μαγεία του κινημτογράφου και ουδόλως για την όποια κοινωνική του διάσταση. Με δυο αυστηρά παράλληλες ευθείες: Αυτή των mega blockbusters, που μπροστά τους ο “Πόλεμος Των Άστρων” θυμίζει b-movie και αυτή των ‘ανεξάρτητων’ ταινιών (μέσα και έξω από τα στούντιο) που προσπαθούν απεγνωσμένα να κερδίσουν μερίδιο στην επιτυχία. 30 Χρόνια μετά, το Mann’s Chinese Theatre στη Λεωφόρο Hollywood προβάλλει το “Transformers”, ένα από τα πολλά αγχωμένα μεγαθήρια που προσπαθούν να κερδίσουν τη δική τους θέση στον κόσμο της ανώφελης επιτυχίας, οι μεμονωμένες αίθουσεςε (όσες έχουν απομείνει σε ολόκληρο τον κόσμο) χάνουν πια οριστικά τη μάχη μπροστά στα μεγαθήρια multiplexes, ο πλανήτης δονείται με τις εορταστικές προβολές του “Πολέμου Των Άστρων” και, ειρωνικά, ο Μάρτιν Σκορτσέζε έχει ήδη κερδίσει με την πιο εμπορική του ταινία (“Ο Πληροφοριοδότης”) το Όσκαρ που έχασε εκείνη τη βραδιά της 29ης Μαρτίου του 1977.Όσο για τον Λούκας, δεν παραιτήθηκε ποτέ. Χτίζοντας την αυτοκρατορία του αποκλειστικά πάνω στον “Πόλεμο Των Άστρων”, ολοκλήρωσε ακόμη πέντε ταινίες-φαινόμενα για να παραμείνει ακόμη και σήμερα κραταιός στη λίστα των πιο ισχυρών του κινηματογραφικού πλανήτη και να μπορεί να διατηρεί χρέη executive producer στην τέταρτη συνέχεια του “Ιντιάνα Τζόουνς”, σε σκηνοθεσία Στίβεν Σπιλμπεργκ. Ζώντας ξανά και ξανά ένα φωτεινό καλοκαίρι, που για πολλούς υπήρξε τόσο σκοτεινό όσο η πρώτη εικόνα από τον “Πόλεμο Των Άστρων”. Πριν φανούν οι γαλαξίες και η οθόνη γεμίζει από τα τεράστια άσπρα γράμματα:In a galaxy, far, far away…

Μανώλης Κρανάκης